1. الفاتحة 2. البقرة 3. آل عمران 4. النساء 5. المائدة 6. الأنعام 7. الأعراف 8. الأنفال 9. التوبة 10. يونس 11. هود 12. يوسف 13. الرعد 14. إبراهيم 15. الحجر 16. النحل 17. الإسراء 18. الكهف 19. مريم 20. طه 21. الأنبياء 22. الحج 23. المؤمنون 24. النور 25. الفرقان 26. الشعراء 27. النمل 28. القصص 29. العنكبوت 30. الروم 31. لقمان 32. السجدة 33. الأحزاب 34. سبأ 35. فاطر 36. يس 37. الصافات 38. ص 39. الزمر 40. غافر 41. فصلت 42. الشورى 43. الزخرف 44. الدخان 45. الجاثية 46. الأحقاف 47. محمد 48. الفتح 49. الحجرات 50. ق 51. الذاريات 52. الطور 53. النجم 54. القمر 55. الرحمن 56. الواقعة 57. الحديد 58. المجادلة 59. الحشر 60. الممتحنة 61. الصف 62. الجمعة 63. المنافقون 64. التغابن 65. الطلاق 66. التحريم 67. الملك 68. القلم 69. الحاقة 70. المعارج 71. نوح 72. الجن 73. المزمل 74. المدثر 75. القيامة 76. الإنسان 77. المرسلات 78. النبأ 79. النازعات 80. عبس 81. التكوير 82. الانفطار 83. المطففين 84. الانشقاق 85. البروج 86. الطارق 87. الأعلى 88. الغاشية 89. الفجر 90. البلد 91. الشمس 92. الليل 93. الضحى 94. الشرح 95. التين 96. العلق 97. القدر 98. البينة 99. الزلزلة 100. العاديات 101. القارعة 102. التكاثر 103. العصر 104. الهمزة 105. الفيل 106. قريش 107. الماعون 108. الكوثر 109. الكافرون 110. النصر 111. المسد 112. الإخلاص 113. الفلق 114. الناس
تعداد آیات: 18

تفسير 49. الحجرات آية 6
Number of verses: 18
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمـَنِ الرَّحِيم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ 6
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اگر شخص فاسقی خبری برای شما بیاورد، درباره آن تحقیق کنید، مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید و از کرده خود پشیمان شوید!

ترجمه
اى كسانى‏كه ایمان آورده‏اید! اگر فاسقى براى شما خبرى مهم آورد تحقیق كنید، مبادا (از روى زودباورى و شتاب‏زدگى تصمیم بگیرید و) ناآگاهانه به گروهى آسیب رسانید، سپس از كرده‏ى خود پشیمان شوید.

نکته ها
بر اساس روایات متعدّد از طرق شیعه و سنّى، این آیه درباره ولیدبن عقبه نازل شده است. زیرا پیامبر او را براى جمع‏آورى زكات از قبیله بنى مصطلق اعزام داشت، امّا از آنجا كه میان او و این قبیله در دوران جاهلیّت، خصومتى شدید بود، هنگامى كه اهل قبیله به استقبال او مى‏آمدند، گمان كرد كه به قصد كشتن او آمده‏اند. لذا جلوتر نرفت و نزد پیامبر بازگشت و خبر داد كه مردم از پرداخت زكات خوددارى كرده‏اند. پیامبر از این خبر ناراحت شد و تصمیم گرفت آنان را گوشمالى دهد. آیه فوق نازل شد و در مورد خبر فاسق دستور تحقیق داد.
روشن است كه فسقِ ولیدبن عقبه، از ابتدا روشن نبود و گرنه پیامبر شخص فاسق را به عنوان نماینده خود جهت دریافت زكات اعزام نمى‏كرد، بلكه پس از دروغى كه ولید در مورد سرباز زدن قبیله بنى‏المصطق از پرداخت زكات گفت، این آیه فسق او را آشكار ساخت تا پیامبر و مؤمنان بر اساس خبر او عمل نكنند.
امام حسین‏علیه السلام در احتجاجى كه با ولید بن عقبه داشت فرمود: به خدا سوگند من تو را در دشمنى‏ات با علىّ‏بن ابى‏طالب‏علیهما السلام ملامت نمى‏كنم، زیرا خداوند، على را مؤمن و تو را فاسق خوانده است. سپس آیه فوق را تلاوت كردند.(43)
سؤال: در این آیه دستور تحقیق و بررسى آمده، ولى درآیه‏ى 12 همین سوره، تجسّس، حرام شمرده شده است، آیا مى‏شود تحقیق و تفحّص، هم حرام باشد و هم واجب؟
پاسخ: آنجا كه تجسّس حرام است، درباره‏ى رفتار شخصىِ مردم است كه ربطى به زندگى اجتماعى ندارد، ولى آنجا كه واجب است، موردى است كه به جامعه مربوط است و مى‏خواهیم بر اساس آن، اقدام و عملى انجام دهیم كه اگر به خاطر احترام فرد، تحقیق و بررسى نكنیم ممكن است جامعه در معرض فتنه و آشوب قرار گیرد.
فسق چیست و فاسق كیست؟
«فِسق» در لغت به معناى خارج شدن است و در اصطلاح قرآنى، به خارج شدن از راه مستقیم گفته مى‏شود. این كلمه در برابر عدالت به كار مى‏رود و فاسق به كسى گویند كه مرتكب گناه كبیره‏اى شود و توبه نكند.
واژه «فِسق»، در قالب‏هاى گوناگون، پنجاه و چهار بار در قرآن آمده و در موضوعات و مصادیق مختلفى به كار رفته است از جمله:
1. در مورد انحراف‏هاى فرعون و قوم او: «انّهم كانوا قَوماً فاسقین»(44)
2. در مورد افراد چند چهره و منافق: «انّ المنافقین همُ الفاسقون»(45)
3. در مورد آزار دهندگان به انبیا و سركشان از دستورات آنان:«قالوا یا موسى‏ انّا لن‏ندخلها... القوم الفاسقین»(46)
4. در مورد كسانى كه طبق قانون الهى داورى و قضاوت نمى‏كنند: «و مَن لم یحكم بما اَنزلَ اللّه فَاولئك هم الفاسقون»(47)
5. در مورد حیله گران: «...بما كانوا یَفسقون»(48)
6. در مورد كسانى كه وظیفه‏ى مهم امر به معروف و نهى از منكر را رها مى‏كنند: «اَنجَینا الّذین یَنهَونَ عن السوء و اَخَذنَا الّذین ظلموا... بما كانوا یَفسقون»(49)
7. در مورد كسانى كه خانه، تجارت، فامیل و مادّیات را بر جهاد در راه خدا ترجیح مى‏دهند: «ان كان آبائكم... اَحبّ... واللّه لا یَهدِى القومَ الفاسقین»(50)
8. در مورد گناهان علنى و انحرافات جنسى و شهوت‏رانى‏هاى ناروا. (قرآن به قوم لوط كه گناه را در مجالس علنى و بى‏پروا انجام مى‏دادند، لقب فاسق داده است) «رِجزاً من السماء بما كانوا یَفسقون»(51)
9. در مورد بهره‏گیرى از غذاهاى حرام: «حُرّمت علیكم المَیتَةُ و الدّم... ذلكم فِسق»(52)
10. در مورد تهمت زدن به زنان پاكدامن: «یَرمُونَ المحصنات... اولئك هم الفاسقون»(53)
 تحقیق، داروى دردهاى اجتماعى‏
در طول تاریخ، انبیا با مردم و اجتماعاتى روبرو بوده‏اند كه به انواع بیمارى‏هاى اجتماعى و اخلاقى مبتلا بوده‏اند و حتّى امروز با آن همه پیشرفت‏هاى مهمى كه در زندگى بشر شده است، هنوز آن بیمارى‏ها به قوّت خود باقى است. بیمارى‏هایى همچون:
تقلید كوركورانه از نیاكان و پیروى از عادات وآداب ورسوم خرافى.
پیروى از خیالات، شایعات، پیشگویى‏ها و رؤیاهاى بى‏اساس.
داورى و موضع‏گیرى بدون علم، ستایش یا انتقاد بدون علم و نوشتن و گفتن بدون علم.
داوریى شفابخش براى همه آن بیمارى‏ها، تحقیق و بررسى است كه در این آیه آمده است.
اگر جامعه اهل دقّت و تحقیق و بررسى باشد، همه‏ى این آفات و بلاهاى اجتماعى یكسره درمان مى‏شود.
مشابه این آیه، آیه 94 سوره نساء است كه مى‏فرماید: «یا ایّها الّذین آمنوا اذا ضربتم فى سبیل اللّه فتبیّنوا و لا تقولوا لمن ألقى الیكم السّلام لستَ مؤمناً تبتغون عرض الحیاة الدنیا فعند اللّه مغانم كثیرة كذلك كنتم من قبل فمَنّ اللّه علیكم فتبیّنوا اِنّ اللّه كان بما تعملون خبیراً» اى مؤمنان! هرگاه در راه خدا گام بر مى‏دارید و سفر مى‏كنید، تحقیق و بررسى كنید و به كسى كه اظهار ایمان مى‏كند نگوئید تو مؤمن نیستى و بخاطر به دست آوردن غنائم بى‏گناهى را نكشید. زیرا نزد خداوند غنائم فراوانى است.
چنانكه در تاریخ آمده است: پس از جنگ خیبر، پیامبرصلى الله علیه وآله شخصى به نام اُسامةبن زید را همراه گروهى از مسلمانان به سوى یهودیانى كه در یكى از روستاهاى فدك بودند فرستاد تا آنان را به اسلام یا قبول شرایط ذِمّه و تحت‏الحمایه بودن دعوت نماید، یكى از یهودیان (به نام مِرداس) با شنیدن خبر، اموال و خانواده خود را در پناه كوهى قرار داد و با گفتن «لا اله الاّ اللّه محمّدٌ رَسولُ اللّه» به استقبال مسلمانان آمد. اُسامه به گمان این‏كه او از ترس، اسلام آورده و اسلام او واقعى نیست، او را كشت. رسول خدا پس از اطلاع، به شدّت ناراحت شدند و آیه فوق نازل شد.
خبر در اسلام‏
اسلام درباره‏ى چگونگى سخن و نقل خبر تأكیدهاى فروانى كرده است از جمله:
الف) قرآن از كسانى كه هر خبرى را مى‏شنوند و نسنجیده آن را نشر مى‏دهند، به شدّت انتقاد كرده و مى‏فرماید: خبر را به اهل استنباط عرضه كنید و اگر حقّانیّت آن ثابت شد، آنگاه آن را پخش كنید.(54)
ب) قرآن براى كسانى كه با پخش اخبار دروغ، در جامعه دغدغه ایجاد مى‏كنند، كیفرى سخت معیّن فرموده است.(55)
ج) پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله در سال آخر عمر شریف خود در سفر حج فرمودند: كسانى كه خبرهاى دروغى از من نقل مى‏كنند، زیادند و در آینده زیادتر خواهند شد، هر كس آگاهانه به من نسبت دروغ بدهد، جایگاهش دوزخ است و هر چه از من شنیدید، به قرآن و سنّت من عرضه كنید، پس اگر موافق آن دو بود بپذیرید وگرنه ردّ كنید.(56)
د) امام صادق‏علیه السلام به كسى كه خبرهاى دروغى را به پدرش امام باقرعلیه السلام نسبت مى‏داد، لعنت كردند و فرمودند: هر چه از ما شنیدید، اگر شاهد و گواهى از قرآن یا سایر سخنان ما بر آن پیدا كردید، بپذیرید وگرنه نپذیرید.(57)
ه) امام رضاعلیه السلام فرمودند: سند سخنان ما، قرآن و سنّت رسول‏خداصلى الله علیه وآله است.(58)
و) یكى از مهم‏ترین علوم اسلامى، علم رجال است كه براى شناخت خبر صحیح از غیر صحیح، افرادى را كه حدیث نقل مى‏كنند، مورد ارزیابى و بررسى قرار مى‏دهد.


43) تفسیر نورالثقلین.
44) نمل، 12.
45) توبه، 67.
46) مائده، 24 - 26.
47) مائده، 47.
48) اعراف، 163.
49) اعراف، 165.
50) توبه، 24.
51) عنكبوت، 34.
52) مائده، 3.
53) نور، 4.
54) نساء، 83.
55) احزاب، 60.
56) بحار، ج‏2، ص‏225.
57) بحار، ج‏2ص‏250.
58) بحار، ج‏2، ص‏250.

پيام ها
 1- افراد مؤمن باید اهل تحقیق و بررسى باشند، نه افرادى زودباور و سطحى‏نگر. «یا ایّها الّذین آمنوا... فتبیّنوا»
 2- همه‏ى اصحاب پیامبر عادل نبوده‏اند، بلكه در میان آنان افراد فاسق و منافق نیز بوده‏اند. «ان جاءكم فاسق»
 3- افشاگرى و رسوا كردن افرادى كه كارشان سبب فتنه است، مانعى ندارد.
 «ان جاءكم فاسق»
 4- زمینه فتنه دو چیز است: تلاش فاسق، زودباورى مؤمن. «الذین آمنوا ان جائكم فاسق... فتبیّنوا»
 5 - اصل در اسلام، اعتماد به مردم است، امّا حساب كسى كه فسق او بر همه روشن شد، از افراد عادّى جداست. «ان جاءكم فاسق... فتبیّنوا»
 6- افراد فاسق، در صدد ترویج اخبار دروغ و نوعى شایعه پراكنى هستند. «جائكم فاسق بنبأ»
 7- ایمان، با خوش‏باورى سازگار نیست. «آمنوا...فتبیّنوا»
 8 - تحقیق وبررسى را به تأخیر نیندازید. «فَتبیّنوا» (حرف «فاء» نشانه‏ى اقدام سریع است)
 9- گاهى فاسق راست مى‏گوید، بنابراین نباید همه جا سخن او را تكذیب كرد، بلكه باید تحقیق شود. «فتبیّنوا»
 10- جامعه اسلامى، در معرض تهاجم خبرى است و مردم باید هوشیار باشند. «ان جائكم... فتبیّنوا»
 11- در مدیریّت، باید علاج واقعه را قبل از وقوع كرد. ابتدا تحقیق و سپس اقدام كنیم. «فتبیّنوا ان تصیبوا قوماً بجهالة»
 12- بیان فلسفه و رمز و راز احكام الهى، انگیزه‏ى مردم را براى انجام دستورات زیاد مى‏كند. (فلسفه تحقیق، دورى از ایجاد فتنه است.) «فتبیّنوا ان تصیبوا»
 13- یكى از اهداف خبرگزارى‏هاى فاسق، ایجاد فتنه و بهم زدن امنیّت نظام است. «ان تصیبوا قوماً بجهالة»
 14- اقدام بر اساس یك گزارش بررسى نشده، مى‏تواند جامعه‏اى را به نابودى بكشاند. «ان تصیبوا قوماً»
 15- اقدام عجولانه و بدون بررسى و تحقیق، نوعى جهالت است. «بجهالة»
 16- عمل به دستورات الهى، مانع پشیمانى است. تحقیق كنیم تا مبادا پشیمان شویم. «فتبیّنوا... نادمین»
 17- پایان كار نسنجیده، پشیمانى است. «نادمین»

Copyright 2015 almubin.com