1. الفاتحة 2. البقرة 3. آل عمران 4. النساء 5. المائدة 6. الأنعام 7. الأعراف 8. الأنفال 9. التوبة 10. يونس 11. هود 12. يوسف 13. الرعد 14. إبراهيم 15. الحجر 16. النحل 17. الإسراء 18. الكهف 19. مريم 20. طه 21. الأنبياء 22. الحج 23. المؤمنون 24. النور 25. الفرقان 26. الشعراء 27. النمل 28. القصص 29. العنكبوت 30. الروم 31. لقمان 32. السجدة 33. الأحزاب 34. سبأ 35. فاطر 36. يس 37. الصافات 38. ص 39. الزمر 40. غافر 41. فصلت 42. الشورى 43. الزخرف 44. الدخان 45. الجاثية 46. الأحقاف 47. محمد 48. الفتح 49. الحجرات 50. ق 51. الذاريات 52. الطور 53. النجم 54. القمر 55. الرحمن 56. الواقعة 57. الحديد 58. المجادلة 59. الحشر 60. الممتحنة 61. الصف 62. الجمعة 63. المنافقون 64. التغابن 65. الطلاق 66. التحريم 67. الملك 68. القلم 69. الحاقة 70. المعارج 71. نوح 72. الجن 73. المزمل 74. المدثر 75. القيامة 76. الإنسان 77. المرسلات 78. النبأ 79. النازعات 80. عبس 81. التكوير 82. الانفطار 83. المطففين 84. الانشقاق 85. البروج 86. الطارق 87. الأعلى 88. الغاشية 89. الفجر 90. البلد 91. الشمس 92. الليل 93. الضحى 94. الشرح 95. التين 96. العلق 97. القدر 98. البينة 99. الزلزلة 100. العاديات 101. القارعة 102. التكاثر 103. العصر 104. الهمزة 105. الفيل 106. قريش 107. الماعون 108. الكوثر 109. الكافرون 110. النصر 111. المسد 112. الإخلاص 113. الفلق 114. الناس
تعداد آیات: 18

تفسير 49. الحجرات آية 1
Number of verses: 18
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمـَنِ الرَّحِيم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ 1
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! چیزی را بر خدا و رسولش مقدّم نشمرید (و پیشی مگیرید)، و تقوای الهی پیشه کنید که خداوند شنوا و داناست!

ترجمه
 اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! (در هیچ كارى) بر (حكم) خدا و پیامبر او پیشى نگیرید و از خداوند پروا كنید، كه خداوند شنوا و دانا است.

نکته ها
سه سوره‏ى مائده، حجرات و ممتحنه كه درباره مسائل حكومتى و اجتماعى است، با جمله‏ى «یا ایّها الّذین آمنوا» شروع شده است.
در آغاز سوره‏ى مائده مى‏خوانیم: «یا ایّها الّذین آمنوا اوفوا بالعقود» اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! به پیمان‏هاى خود وفادار باشید و در سوره‏ى ممتحنه مى‏خوانیم: «یا ایّها الّذین آمنوا لاتتّخذوا عدوّى و عدوّكم اولیاء» اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! دشمن من و دشمن خود را سرپرست خود قرار ندهید و در این سوره مى‏خوانیم: اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! بر حكم خدا و رسول پیشى نگیرید.
این آیه مى‏خواهد مؤمنان را همچون فرشتگان تربیت كند، زیرا قرآن درباره‏ى آنها مى‏فرماید: در سخن بر خدا سبقت نمى‏گیرند و تنها طبق دستور او عمل مى‏كنند. «لایَسبِقونَه بِالقَول و هم باَمرِه یَعمَلون»(1)
قرآن، موارد تقدّم و پیشى گرفتن بر پیامبر را بیان نكرده است تا شامل نهى از انواع پیش افتادن‏ها در امور عقیدتى، اجتماعى، سیاسى، اقتصادى و غیر آن در گفتار وكردار گردد.
خداوند از تقدّم بر رهبر جامعه اسلامى به شدّت نهى نموده است، زیرا كسى كه در كارهایش از خدا و پیامبر پیشى مى‏گیرد، در مدیریّت نظام اسلامى خلل وارد كرده و جامعه را به هرج ومرج مى‏كشاند و در حقیقت نظام قانون‏گذارى را بازیچه تمایلات خود قرار مى‏دهد.
عمل به این آیه، جلوى بسیارى از خطاها را مى‏گیرد. زیرا گاهى خواسته‏ى مردم، پیروى انسان از حدس و تخمین یا میل به ابتكار ونوآورى و یا قضاوت عجولانه و یا گمان آزاداندیشى، انسان را وادار به گفتن، نوشتن و یا گرفتن تصمیماتى مى‏كند كه ناخودآگاه از خواسته‏ى خدا و رسول جلو مى‏افتد. همان گونه كه گروهى به گمان عبادت، قاطعیّت، انقلابى بودن و زهد و ساده زیستى، از خدا و رسول پیشى گرفتند و به قول معروف كاسه‏ى داغ‏تر از آش شدند.
پذیرش و عمل به آن دسته از آداب و عادات و رسوم اجتماعى و یا مقرّرات و قوانین بشرى كه ریشه در قرآن و حدیث ندارد و برخاسته از عقل و فطرت نیست، نوعى پیش افتادن از خدا و رسول است.
نمونه‏هاى پیش‏افتادن‏
به چند نمونه تاریخى از پیشى گرفتن بر پیامبر كه در تفاسیر و روایات آمده، توجّه كنیم:
1. در عید قربان، گروهى قبل از پیامبرصلى الله علیه وآله قربانى كردند، به آنان گفته شد: «لاتقدّموا بین یدى اللَّه و رسوله»(2)
2. پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله گروهى را براى تبلیغ نزد كفّار فرستاد. كفّار نمایندگان پیامبر را كشتند و تنها سه نفر توانستند فرار كنند. این سه نفر در مسیر بازگشت دو نفر از كفّار قبیله‏ى بنى‏عامر را به انتقام كشته شدن دوستان خود كشتند، در حالى كه آن دو نفر بى‏تقصیر بودند. قرآن آنان را به خاطر این عمل خودسرانه توبیخ كرد كه چرا بدون دستور پیامبر دست به این عمل زدید؟(3) «لاتقدّموا بین یدى اللَّه و رسوله»
3. قوم بنى‏تمیم از پیامبرصلى الله علیه وآله امیر و حاكم خواستند. خلیفه‏ى اوّل و دوّم هر كدام شخصى را پیشنهاد كردند و با هم مشاجره مى‏كردند كه كاندیداى من بهتر است، آیه نازل شد: «لاتقدّموا بین یدى اللَّه... و لاترفعوا اصواتكم»(4)
4. امام معصوم‏علیه السلام به شخصى فرمود: این دعا را بخوان: «لااله الاّ اللّه...» تا آنجا كه مى‏فرماید: «یُحیى و یُمیت». شنونده از پیش خود جمله‏اى اضافه كرد و گفت: «و یمیت و یحیى» حضرت فرمودند: جمله‏ى تو صحیح است، امّا آنچه من مى‏گویم بگو و سپس آیه‏ى «لاتقدّموا بین یدى اللَّه و رسوله» را براى او تلاوت فرمودند.(5)
5. بعضى اصحاب پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله خواب و خوراك و آمیزش با همسر را بر خود حرام كردند. حضرت ناراحت شده و مردم را جمع كرده و فرمودند: من خودم غذا مى‏خورم، مى‏خوابم و با همسرم زندگى مى‏كنم. راه و روش و سیره‏ى زندگى من این است، پس هركس از این راه پیروى نكند، از من نیست. «فمَن رَغِب عن سنّتى فلیس منّى»(6)
6. با این كه پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله ازدواج موقّت را شرعى و قانونى اعلام فرمودند، امّا خلیفه‏ى دوم آن را حرام كرد. این خود، نوعى پیش افتادن از پیامبرصلى الله علیه وآله است كه در این آیه از آن نهى شده است. «لاتقدّموا بین یدى اللَّه و رسوله»
 7. در سال هشتم هجرى كه پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله براى فتح مكه از مدینه حركت كردند، بعضى از مسلمانان در این سفر روزه خود را افطار نكردند، با این كه مى‏دانستند مسافر روزه ندارد و مى‏دیدند كه پیامبرصلى الله علیه وآله افطار كرده است. اینها در واقع از پیامبرصلى الله علیه وآله پیشى گرفتند.


1) انبیاء، 27.
2) تفسیر كشّاف.
3) تفسیر كشّاف.
4) صحیح بخارى، ج‏3، ص‏123.
5) خصال صدوق، ج‏2، ص‏62.
6) وسائل، ج‏23، ص‏244.

پيام ها
 1- پیش از درخواست و دستور به كارى، باید ابتدا زمینه‏هاى روانى پذیرش را در مخاطب ایجاد كرد. جمله‏ى «یا ایها الّذین‏آمنوا» به مؤمنان شخصیّت مى‏دهد و رابطه‏ى آنان با خدا را كه زمینه‏ى انجام دستور است، بیان مى‏كند.
 2- از آنجا كه فرمان پیش نیفتادن از خدا و رسول، فرمان ادب است، خود این آیه نیز مخاطب را با ادب ویژه صدا مى‏زند. «یا ایها الّذین آمنوا...»
 3- حرام كردنِ حلال خداوند و یا حلال كردن حرام‏ها، نوعى پیشى گرفتن بر خدا و رسول است. «لاتقدّموا...»
 4- هرگونه بدعت و جعل قانون در برابر قانون الهى ممنوع است. «لا تقدّموا...»
 5 - سرچشمه‏ى قانون و رفتار ما باید قرآن و سنّت پیامبرصلى الله علیه وآله باشد. «لا تقدّموا بین یدى اللَّه و رسوله»
 6- حكم رسول، حكم خداست و بى‏احترامى به او بى‏احترامى به خداست. «لا تقدّموا بین یدى اللَّه و رسوله»
 7- پیشى گرفتن از خدا و رسول، بى‏تقوایى است. «لاتقدّموا... واتّقوا»
 8 - براى انجام تكالیف، دو اهرم ایمان و تقوا لازم است. «آمنوا... واتّقوا»
 9- التزام عملى باید همراه با تقواى درونى باشد. «لاتقدّموا... واتّقوا اللَّه»
 10- كسانى كه به خاطر سلیقه‏هاى شخصى یا آداب اجتماعى، بر خدا و رسولش پیشى مى‏گیرند، از ایمان و تقوا دور شده‏اند. «لاتقدّموا... و اتّقوا»
 11- تندروى‏هاى خود را توجیه نكنیم. «لا تقدّموا... انّ اللَّه سمیع علیم»
 12- ایمان به حضور و آگاهى خداوند، زمینه پرهیز و خداترسى مى‏گردد. «و اتّقوا اللّه انّ اللَّه سمیع علیم»

توضيحات
 سیماى سوره حجرات‏
 این سوره در مدینه نازل شده وداراى هجده آیه است.
 «حُجرات» جمع «حُجرة» است و چون در آیه چهارم این سوره درباره حجره‏هاى خانه پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله سخن به میان آمده، این سوره حجرات نامیده شده است.
 در این سوره كه به سوره آداب نیز شهرت دارد، موضوع‏هاى اخلاقى و اجتماعى مهمى مطرح شده كه به برخى از آنها اشاره مى‏شود:
 1. آداب برخورد با پیامبرصلى الله علیه وآله و پیشى نگرفتن بر آن حضرت.
 2. دورى از مسخره كردن، نام بد نهادن، سوءظن، تجسّس و غیبت.
 3. برقرارى روابط اجتماعى بر اساس اُخوّت و برادرى، اصلاح ذات البین، بسیج عمومى بر ضد یاغى، میانجى‏گرى عادلانه و دورى از شایعه پراكنى.
 4. ارزش گذارى افراد جامعه بر اساس درجات ایمان و تقواى آنان و دورى نمودن از كفر، فسق و گناه.
 5. پیروى از پیامبر الهى از روى عشق وآگاهى و دورى از هرگونه منّت‏گذارى به واسطه‏ى پذیرش اسلام و عمل به دستورات آن.
 در این سوره كوتاه، پنج بار خطاب «یا ایّها الّذین آمنوا» تكرار شده است كه بیانگر جایگاه مسائل اخلاقى و روابط اجتماعى در اسلام مى‏باشد و به خوبى نشان مى‏دهد كه نحوه‏ى رفتار مسلمانان با یكدیگر و با رهبران خود، مورد توجّه شارع مقدس بوده است.

Copyright 2015 almubin.com